Quản trị thủy điện: Hậu quả nặng nề vì coi nhẹ người dân

“Ở Việt Nam, nhiều công trình thủy điện đã xem nhẹ vai trò và lợi ích của người dân. Vì vậy, các tác động do thủy điện gây ra trở nên nặng nề và khó giải quyết hơn”, bà LÂM THỊ THU SỬU, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu phát triển xã hội (CSRD), Điều phối viên Mạng lưới sông ngòi Việt Nam (VRN) trao đổi với báo Đại biểu Nhân dân.

Đặt lợi ích dân lên đầu
– Những năm gần đây, cứ sau các đợt mưa lớn kéo dài là các hồ thủy điện lại xả lũ, gây ngập úng vùng hạ du ở khu vực miền Trung. Chủ đập thường thanh minh rằng họ xả lũ đúng quy trình, có báo trước cho dân. Việc thủy điện Hố Hô xả lũ vừa qua là một ví dụ. Bà nhận định thế nào về vấn đề này?
– Nếu các chủ đập cho rằng họ xả lũ đúng quy trình và các ngành chức năng xác minh việc “đúng quy trình” nhưng tác động gây thiệt hại đến người dân và tài sản của họ thì phải xem lại quy trình đó có đúng hay không. Trong trường hợp này, nếu thủy điện Hố Hô được Bộ Công thương xác minh là đã thực hiện đúng quy trình thì Bộ Công thương phải làm lại “quy trình” để không được ảnh hưởng đến người dân.
04-hau-qua-29316-450
Bà nhận xét như thế nào về sự tham gia của người dân trong việc phát triển thủy điện hiện nay?
– Sự tham gia được đề cập trong trường hợp này là người dân cần phải được tiếp cận thông tin, họ cần phải có cơ hội nói lên tiếng nói và thể hiện vai trò của mình trong quá trình phát triển thủy điện. Nghĩa là lợi ích người dân phải được đặt lên hàng đầu trong quá trình xây dựng và vận hành của thủy điện.
Tuy nhiên, trên thực tế, các dự án thủy điện hiện nay, sự tham gia của người dân rất ít và mờ nhạt. Về mặt pháp lý, chỉ có báo cáo đánh giá tác động môi trường của dự án thủy điện yêu cầu phải tham vấn cộng đồng. Tuy nhiên, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn thực hiện rất sơ sài và đối phó. Ví dụ, thành phần các buổi tham gia tham vấn rất hạn chế. Theo quy định, cả người chịu ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp đều phải được tham dự, tuy nhiên, người dự chủ yếu là những người thuộc diện tái định cư. Người dân ở vùng hạ lưu không được tham gia, nói gì đến đại diện cộng đồng như phụ nữ, người già, trẻ em, người yếu thế… Chất lượng tham vấn cũng không bảo đảm. Tài liệu về dự án lẽ ra phải được gửi trước để người dân biết nhưng không được thực hiện. Biên bản tham vấn sơ sài, thường mang tính thủ tục. Hiện nay có một số chủ đầu tư nhà máy thủy điện thuê trưởng thôn cập nhật một số thông tin và tình hình hoạt động của nhà máy tới người dân nhưng điều đó không có nghĩa là người dân được tham gia giám sát.
– Điều này gây ra hệ quả gì, thưa bà?
– Nếu cho rằng thủy điện đóng góp cho lợi ích quốc gia thì lợi ích đó phải gắn liền với sự tiến bộ và sự bình đẳng với người dân. Người dân, kể cả những người ở khu vực nhà máy thủy điện, người thuộc diện tái định cư, người sống ở hạ du hay ở lưu vực sông có thủy điện, phải được lắng nghe ngay từ khi lập kế hoạch, xây dựng, vận hành và giám sát nhà máy thủy điện… Ở Việt Nam, nhiều công trình thủy điện đã xem nhẹ vai trò và lợi ích của người dân cả trong quy định và trên thực tế. Chính vì vậy, các tác động do thủy điện gây ra trở nên nặng nề và khó giải quyết hơn.

04-hau-qua-29316-489
Nguồn: Vinanet.vn

Thủy điện nhỏ cũng gây tác hại lớn
– Điều quan trọng là các quy trình vận hành hồ chứa thủy điện cần phải được thực hiện một cách minh bạch, công khai cho người dân và chính quyền địa phương biết. Bà bình luận như thế nào về điều này?

“Người dân cần phải biết tự bảo vệ mình bằng việc nói lên tiếng nói của mình về các tác động thủy điện và kết nối và kêu gọi các tổ chức cùng hành động để đem lại các chính sách và thực hành đúng về phát triển thủy điện…”

Trong đó, việc minh bạch thông tin hết sức quan trọng không những cho người dân, cơ quan quản lý nhà nước mà ngay chính nhà máy/chủ đập cũng có lợi. Nếu các nhà máy thủy điện không minh bạch thông tin thì đây chính là những sai lầm nghiêm trọng trong hoạt động kinh doanh và trong trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.- Tất cả các thủy điện dù to hay nhỏ đều cần được quản trị tốt. Quản trị tốt trong thủy điện có các yếu tố quan trọng cần xem xét cẩn trọng từ khâu lập kế hoạch, xây dựng, vận hành nhà máy là: Minh bạch; giải trình; sự tham gia; công bằng; pháp quyền/pháp trị.
– Bà có đề xuất gì đối với chương trình phát triển thủy điện?
– Ở Việt Nam có quá nhiều bất cập trong quản trị thủy điện. Nhìn lại tất cả 5 yếu tố trên không có yếu tố nào mà các dự án thủy điện ở Việt Nam có cả. Vì các bất cập này nên thủy điện nhỏ cũng có nguy cơ gây tác động lớn. Ví dụ như chủ đầu tư có thể tranh thủ các kẽ hở trong quản trị để lợi dụng phá một diện tích rừng lớn, hay khai thác các nguồn tài nguyên từ rừng để làm một thủy điện với công suất rất nhỏ… Vì vậy, thủy điện dù to hay nhỏ cũng không bền vững. Tôi cho rằng, Việt Nam không nên phát triển thủy điện ở bất cứ quy mô nào cho đến khi các yếu kém trong quản trị nêu trên được cải thiện.

– Xin cám ơn bà!

Hồng Loan thực hiện – Nguồn: daibieunhandan.vn

CSRD xây dựng các hình thức Doanh nghiệp xã hội

Cửa hàng rau sạch – Hình thức Doanh nghiệp xã hội mới
CSRD đã xây dựng Doanh nghiệp xã hội mới – Cửa hàng rau sạch – Susu Xanh. Thực tế đã chỉ ra rằng các loại hóa chất sử dụng trong nông nghiệp có thể gây ô nhiễm cho đất, nguồn nước ngầm và các loại thực vật cũng như ảnh hưởng đến sức khỏe của người tiêu dùng.

IMG_1036
Susu Xanh – Cửa hàng rau sạch do CSRD xây dựng và hỗ trợ phát triển.

Theo đó, CSRD đã tìm các nguồn rau sạch từ các hộ nông dân và các sản phẩm này cần đáp ứng theo đúng 5 tiêu chí:
SusuXanh shops logo
– Không có thuốc diệt cỏ
– Không có dư lượng phân bón hóa học
– Không có các chất kích thích tăng trưởng
– Không chất bảo quản
– Không GMO (biến đổi gen sinh vật)
CSRD cũng đang làm việc với nhiều hộ nông dân địa phương để giúp họ tìm hiểu kỹ thuật canh tác hữu cơ, không sử dụng hóa chất, đảm bảo an toàn đối với các loại rau, củ, quả.
Bạn có thể đến cửa hàng của Susu Xanh tại 30 Đống Đa, thành phố Huế (đối diện khách sạn Festival) hoặc liên hệ qua số điện thoại: 0935.257.263 hoặc facebook: Susu Xanh – Cửa hàng rau sạch Huế.
Tour tham quan học tập: Đã có những vị khách đầu tiên

photo 1(3)
Nhóm sinh viên tham gia tour tham quan học tập do CSRD tổ chức.

Do nhu cầu từ nhiều trường đại học và các trung tâm giáo dục, CSRD đã tổ chức một tour tham quan học tập, nghiên cứu (Study tour) dành cho nhiều đối tượng. Các thành viên tham quan có thể đến rất nhiều các địa điểm dự án khác nhau tùy vào sự quan tâm đặc biệt của họ, các điểm tham quan bao gồm rừng ngập mặn, mô hình hầm khí sinh học, mô hình nuôi trồng thủy sản, đập thủy điện, vườn rau hữu cơ, mô hình ủ phân vi sinh và các hoạt động thích ứng, giảm thiểu Biến đổi khí hậu.
Nhóm sinh viên với nhiều mục tiêu học hỏi khác nhau khi đến với tour tham quan học tập và có thể tìm hiểu thêm rất nhiều vấn đề của nhiều cộng đồng. Những lĩnh vực nghiên cứu của nhóm sinh viên bao gồm: Biến đổi khí hậu, mô hình nuôi trồng thủy sản, phát triển quốc tế, phát triển du lịch, nghiên cứu văn hóa, khoa học môi trường, khoa học xã hội (nghiên cứu phát triển), Chính trị, Nông nghiệp và Lâm Nghiệp, quy hoạch nông thôn và địa lý.
Nếu bạn hay tổ chức của bạn quan tâm và mong muốn được tham gia tour tham quan học tập xin vui lòng liên hệ với chúng tôi và chúng tôi có thể tổ chức một tour tham quan học tập phù hợp với sự quan tâm và thời gian của bạn.
Để biết thêm thông tin hoặc thông tin các tour tham quan học tập xin vui lòng liên hệ:
Hoàng Hảo Trà My (Ms)
Cán bộ dự án du lịch nghiên cứu
Điện thoại: (+ 84) 54 3.837.714 DĐ: (84) -935 650 041
Email: hoanghaotramy.csrd@gmail.com

Rau sạch – mong muốn sắp thành hiện thực

Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Xã hội (CSRD) luôn hoạt động với mục tiêu mang lại cho cuộc sống của người dân những điều tốt hơn, phát triển không ngừng vì cuộc sống của chính cộng đồng và toàn xã hội. Giờ đây, CSRD mong muốn mang đến nguồn rau sạch cho người dân thành phố Huế và xa hơn là người dân cả nước.

Các vụ ngộ độc thực phẩm, các bài báo viết về rau nhiễm hóa chất bảo vệ thực vật, rau củ sử dụng thuốc tăng trưởng, … khiến người tiêu dùng luôn không ngừng lo lắng về nguồn thực phẩm mà họ đang tiêu dùng hằng ngày. Người dân sử dụng sản phẩm chỉ với một tiêu chí dựa vào niềm tin, người bán hàng bảo là sạch vậy thì … tin là sạch.

IMG_0611
Luống xà lách 1 tuần tuổi được trồng với phương pháp hữu cơ.

Từ những thực tế đó, CSRD đã luôn mong muốn là làm sao cung cấp nguồn thực phẩm sạch đến với người tiêu dùng, trước mắt là thành phố Huế và xa hơn là các tỉnh thành trong cả nước.
Tuy nhiên, việc thực hiện được mong muốn như vậy cũng rất khó và chủ yếu nằm ở việc tìm kiếm những nguồn cung cấp đảm bảo sạch an toàn. Những khó khăn này nằm ở thực tế là các nguồn nông sản này chỉ được sản xuất với quy mô nhỏ lẻ, trong từng hộ gia đình nhiều hơn thì vài trăm m2 cũng chỉ đủ cung cấp cho tiêu dùng của chủ vườn hằng ngày, còn lại cung ứng ra thị trường thì vẫn chưa thể đáp ứng được.

IMG_0650
Nguồn rau sạch vẫn rất hạn chế bởi nhiều yếu tố.
IMG_0599
Nhóm Susu Xanh đã có chuyến thăm tại vườn rau sạch của chùa Đức Sơn (thôn Cư Chánh 1, xã Thủy Bằng, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế

CSRD đã thành lập nhóm Susu Xanh – Nông sản Huế sạch, nhóm này với những bạn trẻ có nhiều tâm huyết về rau củ sạch, rau hữu cơ. Để có thể thực hiện này, nhóm Susu Xanh đã liên hệ, tìm kiếm từ rất nhiều nguồn thông tin khác nhau ở Huế để có thể tìm được nguồn cung ứng rau sạch, an toàn và tốt nhất cho người tiêu dùng ở Huế. Những địa điểm mà các bạn đang hướng đến và có thể cung ứng nguồn rau sạch trong thời gian tới là vườn rau của chùa Đức Sơn (xã Thủy Bằng, thị xã Hương Thủy), Tịnh Trúc Gia (phường Thủy Xuân, Hương Thủy), vườn rau sạch ở Kim Long và một số vườn khác. Nguồn thực phẩm này cần đạt được 5 tiêu chí mà Susu Xanh hướng đến đối với nguồn thực phẩm sạch là không thuốc trừ sâu, không phân hóa học, không chất kích thích, không chất bảo quản và không là thực phẩm biến đổi gen.

Việc hướng đến tiêu dùng an toàn, sử dụng các sản phẩm hữu cơ sẽ góp phần vào việc bảo vệ sức khỏe cho người dân ở Huế và xa hơn Susu Xanh luôn mong muốn mô hình này sẽ được nhân rộng hơn nữa để tất cả những người tiêu dùng đều có thể sử dụng sản phẩm sạch và an toàn.

Thanh Tâm